M.Ö. 5. YÜZYIL KENTİ (M.ö. 499/494 - 405)

    Anakarada M.ö. 6. yüzyıl sonuna kadar izlenebilen yerleşim izleri, M.ö 5. yy. başında kesintiye uğramaktadır. Yerleşim izlerinin, FGT ve MGT sektörlerinde, M.ö. 5. yüzyıl başında izlenen yangın tabakası ile son bulması, anakaranın bu dönemde terk edildiğini göstermektedir.

    Antik kaynaklardan Pausanias’ın (VII. 3.9), Klazomenaililerden “Pers korkusu nedeniyle adaya geçerler" şeklindeki ifadesinde anılan anakaradaki yerleşimden kaçış, M.ö. 499’da başlayan İonia ayaklanmasının Persler tarafından sert bir şekilde bastırılması ile gerçekleşmiş olmalıdır. Pers korkusuyla evlerinden kaçan halkın sığınabileceği en uygun yer, karadan yaklaşık 500 m uzaklıktaki Karantina Adası'dır [resim 06-01]. Yerleşime oldukça uygun olan ada, anakaradaki tarım alanlarına da yeterince yakındır.

    Adanın kuzey tepesinde yer alan “Athena Polias” tapınağı alanında ele geçen geç arkaik figürinler M.ö. 5. yüzyıl başına aittirler. Halkın, M.ö. 5. yüzyılda, gerçekten Karantina Adası’nda yaşayıp yaşamadığını görmek amacıyla 1990 yılında adada küçük bir sondaj çalışması yapılmıştır. 5.x.5 m boyutlarındaki bu sondaj adanın kuzey kesiminde, kıyıdan 14 m içeridedir. Sondaj, mümkün olan en çok malzemeyi elde etmek amacıyla, tepenin eteğinde açılmıştır.

    Çalışma sırasında beş ayrı tabakaya rastlanmıştır. En üstte geç Osmanlı dönemine ait tabaka yer almaktadır. Bu tabakanın altında, sondajdaki tek mimari yapıkatı olan, M.s. 5. yüzyıla ait Roma dönemi yer alır. M.ö. 4. yüzyılın ilk yarısına ait olan üçüncü tabakanın malzemesi yoğun olarak M.ö. 4. yüzyılın ikinci çeyreğine tarihlenmektedir. Son iki tabaka M.ö. 5. yüzyıla aittir.

    Adadaki çalışma sırasında, sondajın boyutlarına oranla, oldukça fazla seramik bulguya rastlanmıştır. Bunun nedeni, sondajın tepenin eteğinde yer alması ve tepeden akan malzemenin bu noktada toplanmasıdır. Sondaj buluntularının çoğunluğunun M.ö. 5. yüzyıl tabakalarına ait olması, bu dönemde adada yoğun yerleşim olduğunun göstergesidir. Buna rağmen M.ö. 5. yüzyıla ait mimari yapı katına rastlanmamıştır. Bu döneme ait iki tabakadan ilki bir taban, ikincisi ise dolgu niteliğindedir.

    M.ö. 5. yüzyıl tabakalarından birincisi, beyaz yonga taşlarla oluşturulmuş bir tabandır. Yaklaşık 4 cm kalınlığındaki tabanın mimarisi ele geçmemiştir. Tabanda ele geçen malzeme mutbak kabı, bezemeli seramik ve siyah firnisli seramik fragmanlarından oluşmaktadır. Siyah firnisli seramik içerisinde Attika seramiği ve yerel seramik karışıktır. Taban, siyah firnisli buluntuya göre, M.ö. 470/460-425/400 yıllarına tarihlenmektedir.

    Beyaz yonga taşlarla oluşturulmuş tabanın altında yer alan koyu renkli toprak, bir dolgu tabakasıdır. Ortalama 57 cm kalınlığındaki bu tabaka içerisinden, yaklaşık M.ö. 500-400 yılları arasına tarilenen siyah firnisli seramik, günlük kullanım kabı ve dönemin dalgalı çizgilerle, bandlarla, bitkisel motiflerle bezeli seramik parçaları ele geçmiştir [resim 06-03]. Buluntular arasında yerel seramiğin dışında Attika seramiği de bol miktarda görülmektedir.

    Adada yapılan bu küçük sondaj ile Klazomenaililerin, M.ö. 5. yüzyıl başlarında, buraya taşındıkları anlaşılmaktadır. Pers korkusu ile anakaradan kaçan halkın yeni iskan yerleri Karantina Adası olmalıdır. Sondajda ele geçen yoğun M.ö. 5. yüzyıl seramiği, ileriki yıllarda yerleşime uygun alanlarda yapılacak kazılarla, bu döneme ait mimari yapı katlarının da bulunacağına işaret etmektedir.

    Kentin M.ö. 478/7’de kurulan Attika-Delos deniz birliğine düzenli olarak 1,5 talent vergi ödemesi Atina ile olan ilişkisinin bir göstergesidir. Kentin bu dönemde hem Fenike hem de Attik standartında gümüş sikke bastığı bilinmektedir. Yüzyıl içinde Fenike standartının giderek terkedilmesi, Klazomenai’nin siyasal alanda olduğu gibi ekonomik alanda da Atina’ya artan bağımlılığının göstergesi kabul edilmelidir.

    Atina’nın M.ö. 413’deki Sicilya bozgunu sonrasında Klazomenaililerin Attika-Delos deniz birliğinden ayrılma ve kentteki oligarkhların anakarada Polikhne’yi tahkim etme girişimleri bastırılmış, ayaklanmanın önderleri Daphnus isimli yerleşmeye kaçmışlardır. Adadan ayrılmak isteyen grubun, M.ö. 405’de Spartalı komutan Lysandros’un Anadolu’da kurduğu egemenlik sırasında girişimlerini tekrarlayarak Khyton adlı bölgede bir kent kurdukları anlaşılmaktadır. Kuşkusuz bu dönemde adadaki yerleşim de sürmektedir.